Odbitka pigmentowa – nie mylić z wydrukiem pigmentowym – to jedna z najważniejszych technik chromianowych, w Polsce często zaliczana do technik szlachetnych. W literaturze anglojęzycznej spotkamy przede wszystkim określenia carbon print i carbon transfer, historycznie zaś również nazwę Autotype, związaną z firmą produkującą materiały do tego procesu.
Mimo podobieństwa nazw odbitka pigmentowa nie ma nic wspólnego ze współczesnym atramentowym wydrukiem pigmentowym. Jest wykonywaną ręcznie techniką fotograficzną, której początki sięgają XIX wieku.
Jak powstaje odbitka pigmentowa?
W technice tej wykorzystujemy papier pokryty warstwą żelatyny zawierającej pigment, który uczulamy roztworem dwuchromianu potasu lub amonu.
Pod wpływem światła naświetlone fragmenty warstwy żelatynowej ulegają zgarbowaniu. Następnie powstały obraz przenosimy na odpowiednio przygotowane finalne podłoże i wywołujemy w ciepłej wodzie, usuwając niezgarbowaną żelatynę wraz z pigmentem.
W rezultacie na podłożu pozostaje obraz utworzony z pigmentu zawieszonego w warstwie zgarbowanej żelatyny.
Trwałość i jakość obrazu
Odbitka pigmentowa należy do najtrwalszych historycznych technik fotograficznych. W przeciwieństwie do fotografii opartej na obrazie srebrowym jej obraz tworzy odpowiednio dobrany pigment, dzięki czemu przy użyciu trwałych materiałów i właściwym przechowywaniu może charakteryzować się bardzo wysoką odpornością na starzenie.
Inaczej niż wiele innych technik chromianowych pozwala również uzyskać obraz o bardzo wysokiej ostrości i niezwykle drobnych szczegółach.
Większość odbitek pigmentowych jest czarno-biała bądź brązowa, jednak mogą one mieć właściwie dowolny kolor, zależny od barwy wybranego pigmentu.
Możliwe jest również tworzenie wielowarstwowych odbitek barwnych, w których kolejne warstwy pigmentowe budują finalny obraz.
.jpg) |
| "Świt" technika pigmentowa. Fot. Małgorzata Bardoń |
Odbitka pigmentowa a wydruk pigmentowy
Warto raz jeszcze podkreślić różnicę, ponieważ oba określenia bywają dziś mylone.
Wydruk pigmentowy powstaje przy użyciu drukarki atramentowej wykorzystującej atramenty pigmentowe.
Odbitka pigmentowa jest natomiast fotograficznym procesem wykorzystującym światłoczułą warstwę żelatyny z pigmentem, jej naświetlanie, transfer i wywoływanie.
Podobna nazwa oznacza więc dwie zupełnie różne metody tworzenia obrazu.