Biblioteka Szlachetnej Fotografii – skąd wziął się pomysł?

Druga połowa wieku dwudziestego ponad wszelką wątpliwość należała do kliszy fotograficznej i fotograficznych odbitek – czy to wykonywanych w ciemni, czy w minilabie. Dwudziesty pierwszy wiek to z kolei dominacja fotografii cyfrowej.

Obie te metody zdominowały kolejno fotografię tak dokładnie, że znakomita większość fotografujących zapomniała, że istnieją również inne metody zapisu fotograficznego, a przed wynalezieniem błony zwojowej czy wręcz matrycy ludzie też fotografowali – i to całkiem nieźle.

Wiele technik zaginęło, inne były kultywowane przez nielicznych pasjonatów, na których cyfrowa czy „srebrowa” większość patrzyła z niejakim politowaniem. W pewnej chwili wydawało się wręcz, że inne niż te dwie formy fotografii znikną na zawsze.

A jednak…

Wraz z narastającą dominacją fotografii cyfrowej zaczęło pojawiać się zainteresowanie fotografią materialną – obrazem istniejącym nie tylko w postaci pliku, ale również jako fizyczny przedmiot, wykonany własnoręcznie i posiadający cechy wynikające z zastosowanego procesu.

Jednocześnie rynek tradycyjnych materiałów fotograficznych bardzo się zmienił. Zniknęło wielu dawnych producentów i wiele materiałów, do których fotografowie byli przyzwyczajeni. Część produktów stała się trudniej dostępna, inne całkowicie wycofano z produkcji.

Powrót historycznych technik fotograficznych

Naturalną odpowiedzią stały się techniki szlachetne i historyczne, zwane przez Andrzeja Pytlińskiego rękodzielniczymi.

Łączą one niewątpliwy urok samodzielnego tworzenia materiałów światłoczułych i pracy w pracowni fotograficznej z unikalnym charakterem obrazu uzyskiwanego w każdej z nich oraz ogromną swobodą, jaką zapewniają twórcy.

Mając zapas stosunkowo prostych do zdobycia odczynników, jesteśmy w stanie samodzielnie stworzyć zarówno materiały negatywowe, jak i pozytywowe, uniezależniając się w znacznym stopniu od gotowych materiałów produkowanych przemysłowo.

Dodatkowo samodzielne wytworzenie materiałów pozytywowych pozwala na ogromną swobodę w doborze podłoża, na którym powstanie obraz, zwiększając nasze możliwości twórcze. Wiele technik można również łączyć, uzyskując całkowicie unikalne rezultaty.

Pierwszy polski praktyczny podręcznik fotografii w technice albuminowej, wydany w ramach Biblioteki Szlachetnej Fotografii.

Problem z dostępem do wiedzy

W chwili, gdy dawne techniki zaczęły wracać do łask, okazało się, że znaczna część wiedzy i umiejętności związanych z ich wykorzystaniem zaginęła.

Istnieje oczywiście literatura poświęcona dawnym procesom fotograficznym, jednak znaczna jej część to publikacje historyczne. Opisują materiały, odczynniki i sposób pracy właściwy dla czasów, w których powstały. Niektóre z tych materiałów uległy zmianie, innych najzwyczajniej w świecie już nie ma.

Brakowało natomiast współczesnych, praktycznych podręczników w języku polskim, które nie tylko podawałyby recepturę, ale również wyjaśniały technikę i technologię poszczególnych procesów.

Pierwszy polski praktyczny podręcznik fotografii w technice ambrotypii, wydany w ramach Biblioteki Szlachetnej Fotografii.

Tak powstała Biblioteka Szlachetnej Fotografii

Stąd właśnie pomysł powstania Biblioteki Szlachetnej Fotografii, w ramach której zaczęliśmy publikować książki dotyczące wybranych historycznych procesów fotograficznych – zarówno pozytywowych, jak i negatywowych.

Założenie od początku było proste: mają to być publikacje praktyczne, pozwalające nie tylko poznać historię danego procesu, lecz przede wszystkim zrozumieć jego technologię i samodzielnie rozpocząć pracę.

Tematyka Biblioteki nie ogranicza się przy tym wyłącznie do technik szlachetnych. Obejmuje również inne historyczne procesy fotograficzne, fotografię żelatynowo-srebrową oraz zagadnienia związane między innymi z fotografią otworkową czy pracą z kamerą wielkoformatową.

„Cyjanotypia. Przewodnik praktyczny” – jedna z publikacji wydanych w ramach Biblioteki Szlachetnej Fotografii.

„Technika pigmentowa. Przewodnik praktyczny” – publikacja poświęcona jednej z klasycznych technik pigmentowych.

Ciemnia analogowa

Z czasem działalność wydawnicza objęła również klasyczną fotografię analogową. W ramach Biblioteki ukazała się książka „Ciemnia analogowa – Przewodnik praktyczny”, poświęcona czarno-białej fotografii analogowej i praktycznej pracy w ciemni.

Książka prowadzi czytelnika przez proces pracy z materiałami srebrowymi – od negatywu i jego obróbki po wykonanie finalnej odbitki. Obejmuje zarówno podstawy pracy w ciemni, jak i bardziej zaawansowane zagadnienia związane z kontrolą obrazu.

Tym samym Biblioteka Szlachetnej Fotografii wyszła poza tematykę historycznych i szlachetnych technik fotograficznych, obejmując również klasyczną fotografię żelatynowo-srebrową.

„Ciemnia analogowa – Przewodnik praktyczny” – książka poświęcona klasycznej czarno-białej fotografii analogowej i pracy w ciemni.

Publikacje w języku angielskim

Część naszych książek trafiła również do czytelników poza Polską. Na język angielski przetłumaczone zostały przewodniki poświęcone ambrotypii oraz fotografii albuminowej.

Dzięki temu wiedza zgromadzona podczas wieloletniej praktyki i badań nad tymi procesami stała się dostępna również dla fotografów nieznających języka polskiego.

Biblioteka, która zaczynała jako odpowiedź na brak współczesnych polskojęzycznych podręczników poświęconych dawnym procesom fotograficznym, z czasem stała się więc szerszym projektem wydawniczym obejmującym historyczne techniki fotograficzne, klasyczną fotografię analogową oraz publikacje kierowane również do czytelników zagranicznych.

dr Radosław Brzozowski